🚚 Gratis verzending vanaf €35 🛒
€ 0,00
0
Een serious game is een spel dat is ontworpen met een doel naast vermaak. Je gebruikt het spel bijvoorbeeld om mensen iets te laten leren, oefenen, ervaren of bespreken.
Dat kan een digitaal spel zijn, maar net zo goed een kaartspel, bordspel, simulatie of grote fysieke spelvorm.
Het spel is dus niet het einddoel.
Je gebruikt spelen om iets anders te bereiken
Denk bijvoorbeeld aan:
Dat een serious game een serieus doel heeft, betekent trouwens niet dat het spel saai mag zijn.
Want als niemand het wil spelen, heb je misschien een heel serieus doel. Maar nog geen goed spel.
De term serious game wordt behoorlijk breed gebruikt.
Voor mij zit het belangrijkste verschil in wat spelers daadwerkelijk doen.
Wil je mensen leren samenwerken?
Dan kun je ze vragen laten beantwoorden over goede samenwerking. Maar je kunt ook een spel maken waarin spelers informatie moeten delen, elkaar nodig hebben en samen lastige keuzes moeten maken.
In het eerste geval praat je over samenwerking.
In het tweede geval moeten spelers daadwerkelijk samenwerken.
Dan wordt een serious game interessant: als wat spelers in het spel doen direct bijdraagt aan wat je wilt bereiken.
Serious games kunnen er totaal verschillend uitzien.
Stel dat je verkopers wilt trainen.
Je kunt een presentatie geven over goede verkoopgesprekken. Je kunt deelnemers ook een gesprek met elkaar laten voeren waarbij één persoon de klant speelt, één de verkoper en iemand anders feedback geeft.
De klant krijgt bijvoorbeeld een verborgen bezwaar. De verkoper krijgt een doel dat hij probeert te bereiken. De observator let op een paar concrete dingen.
Het spel geeft de situatie, rollen en beperkingen.
De spelers doen het werk.
Sommige problemen zijn lastig uit te leggen omdat alles met elkaar samenhangt.
Denk aan waterbeheer, zorg, duurzaamheid of een organisatie met verschillende afdelingen.
Een bordspel of grote tafelvisualisatie kan spelers keuzes laten maken en direct laten zien welke gevolgen die keuzes ergens anders hebben.
Je bespaart bijvoorbeeld op één plek, maar merkt al snel dat daardoor ergens anders nieuwe problemen ontstaan.
Iets wat in een dik rapport abstract blijft, wordt ineens zicht- en tastbaar
Sommige gesprekken beginnen makkelijker als je niet meteen naar jezelf hoeft te wijzen.
Een kaart of spelsituatie kan bijvoorbeeld eerst vragen:
“Wat zou dit personage doen?”
Pas later ontstaat vanzelf de vraag:
“En hoe doen wij dit eigenlijk?”
Het spel geeft dan een gezamenlijk vertrekpunt en kan genoeg afstand creëren om een lastig gesprek makkelijker te beginnen.
Een spel hoeft niet eens expliciet te vertellen wat goed gedrag is.
Je kunt een situatie creëren waarin gedrag vanzelf zichtbaar wordt.
Wie neemt de leiding?
Wie wacht af?
Wie deelt informatie?
Wie probeert vooral te winnen?
Wat gebeurt er zodra er tijdsdruk ontstaat?
Dat maakt een serious game interessant: je hoeft niet alleen te vragen hoe mensen denken dat ze handelen.
Je kunt zien wat er gebeurt zodra ze echt keuzes moeten maken.
En daar kun je na afloop op doorvragen. (debriefing)
Een gewoon spel hoeft in principe maar één ding goed te doen:
een goede speelervaring bieden.
Bij een serious game is er daarnaast een doel buiten het spel.
Je wilt bijvoorbeeld dat spelers na afloop:
Dat extra doel maakt het ontwerpen ook lastiger.
Want een serious game moet eigenlijk twee keer werken.
Als spel én als middel.
Een spel kan ontzettend leuk zijn, maar niets bijdragen aan het leerdoel.
Andersom kan de inhoud perfect kloppen, terwijl niemand zin heeft om het nog een tweede keer te spelen.
Een goed serious game-ontwerp brengt die twee bij elkaar.
Een valkuil bij serious games is dat je begint bij de informatie die mensen moeten leren.
Er is een lijst met onderwerpen, dus we maken vragen.
Voor ieder goed antwoord krijg je punten.
We voegen een pion toe, misschien een dobbelsteen.
En klaar: een spel!
Maar daarmee maak je vooral de informatie speelbaar.
Veel interessanter is de vraag:
Wat moeten spelers doen om dit te begrijpen, oefenen of ervaren?
Wil je dat iemand beter wordt in lastige gesprekken? Laat diegene dan een lastig gesprek voeren.
Wil je mensen leren verschillende belangen af te wegen? Geef ze belangen die daadwerkelijk met elkaar botsen.
Wil je samenwerking oefenen? Zorg dan dat spelers elkaar nodig hebben om verder te komen.
Het spel zit dan niet om de inhoud heen. Het zorgt ervoor dat spelers het gewenste gedrag daadwerkelijk moeten laten zien.
Serious gaming en gamification worden vaak door elkaar gebruikt, maar het zijn niet helemaal dezelfde dingen.
Bij gamification voeg je spelelementen toe aan iets wat zelf geen spel is.
Denk aan:
Een leerplatform waarop je punten krijgt voor iedere afgeronde module gebruikt bijvoorbeeld gamification.
Een goed voorbeeld daarvan is DuoLingo.
Bij een serious game is de activiteit zelf een spel.
Er zijn regels, je maakt keuzes en die hebben gevolgen. Spelers proberen iets te bereiken binnen de spelwereld.
Een simulatie waarin je met beperkte middelen een organisatie door een crisis moet loodsen kan bijvoorbeeld een serious game zijn.
Gamification probeert een bestaande activiteit meer als een spel te laten voelen.
Een serious game gebruikt het spel zelf als ervaring.
Daar zit geen keiharde grens tussen.
Een educatief spel heeft meestal als doel om iets te leren. Denk aan rekenen, taal, topografie of kennis over een bepaald onderwerp.
Serious games worden vaak breder ingezet.
Niet alleen voor kennis, maar bijvoorbeeld ook voor:
Een spel waarin kinderen muzieknoten oefenen kun je prima een educatief spel noemen.
Een simulatie waarin managers ervaren wat er gebeurt wanneer iedere afdeling alleen zijn eigen belang nastreeft, wordt eerder een serious game genoemd.
Maar uiteindelijk vind ik het label minder belangrijk dan de vraag of het spel werkt.
Nee.
Een serious game kan digitaal zijn, maar ook bestaan uit kaarten, een spelbord, rollen, fiches of een grote fysieke visualisatie.
Ik werk zelf vooral met fysieke serious games. Die zijn interessant omdat spelers direct op elkaar reageren, samen keuzes maken en letterlijk rond hetzelfde spel zitten.
Wanneer je deelnemers wilt laten samenwerken en als het juist gaat om het goede gesprek dat je samen voert, is dat juist een groot voordeel.
Een serious game kan voor heel verschillende doelen worden ingezet.
Sommige dingen leer je vooral door ze te doen.
Denk aan:
Je kunt uitleggen wat iemand moet doen.
Maar uiteindelijk moet iemand het ook proberen.
Een spel kan een veilige situatie creëren waarin dat mag mislukken.
Er zit verschil tussen iets weten en er iets mee kunnen.
Je kunt iemand vragen:
“Wat zijn de vijf stappen van deze procedure?”
Maar je kunt ook een situatie geven waarin die persoon moet beslissen welke stap nu nodig is.
De tweede variant komt dichter bij wat iemand in de praktijk moet doen.
Sommige problemen worden veroorzaakt doordat mensen maar één klein stukje van het geheel zien.
Met een serious game kun je verschillende rollen, belangen en gevolgen bij elkaar brengen.
Je verandert iets aan de ene kant van het speelbord en ziet wat er ergens anders gebeurt.
Daardoor wordt een systeem tastbaarder.
Een spel geeft mensen iets concreets om op te reageren.
Dat kan helpen bij onderwerpen die normaal snel abstract of persoonlijk worden.
Een kaart, scenario of beslissing geeft een gezamenlijk vertrekpunt.
Soms wil je helemaal niet vertellen wat mensen moeten doen.
Je wilt zien wat ze daadwerkelijk doen.
Een spel kan gedrag uitlokken zonder dat je van tevoren precies vertelt waar je naar kijkt.
De nabespreking wordt dan minstens zo interessant als het spel zelf.
Een serious game is vooral interessant als uitleg alleen niet genoeg is.
Dat merk je bijvoorbeeld wanneer:
mensen de theorie wel kennen, maar er in de praktijk weinig mee doen
deelnemers moeten oefenen met keuzes, gedrag of samenwerking
je wilt laten ervaren wat de gevolgen van een beslissing zijn
een onderwerp te abstract of ingewikkeld blijft in een presentatie
je een lastig gesprek op gang wilt brengen
Een presentatie kan prima uitleggen wat iemand zou moeten doen. Maar je ziet daarmee niet wat er gebeurt zodra diegene echt moet kiezen.
Een serious game kan die situatie nabootsen.
Niet ieder probleem wordt beter wanneer je er een spel van maakt.
Wil je vooral informatie overbrengen? Dan is een duidelijke uitleg vaak sneller en beter.
Moeten medewerkers drie nieuwe regels onthouden? Dan heb je waarschijnlijk geen bordspel van anderhalf uur nodig.
En heb je nog geen helder doel? Dan gaat een spel dat probleem ook niet voor je oplossen.
De belangrijkste vraag is daarom:
Voegt het spelen zelf iets toe wat je met een simpelere aanpak niet bereikt?
Is het antwoord nee, dan heb je waarschijnlijk geen serious game nodig.
Er bestaat geen simpele formule voor een goede serious game.
Maar deze vragen zeggen wel veel.
“Mensen bewust maken” klinkt mooi, maar is behoorlijk vaag.
Wat moeten mensen na afloop anders begrijpen, doen of bespreken?
Hoe concreter het doel, hoe makkelijker het wordt om goede ontwerpkeuzes te maken.
Wil je samenwerking oefenen, maar zit iedere speler vooral in zijn eentje quizvragen te beantwoorden?
Dan klopt er iets niet.
Wat spelers tijdens het spel doen, moet aansluiten bij wat je met het spel wilt bereiken.
Als één antwoord duidelijk goed is en alle andere fout, valt er weinig te kiezen.
Interessanter wordt het wanneer verschillende keuzes voor- en nadelen hebben en spelers moeten afwegen wat voor hen belangrijk is.
Serious games hebben de neiging om steeds groter te worden.
Nog een leerdoel.
Nog een stapel kaarten.
Nog een uitzondering.
Nog een spelregel.
Maar een complex onderwerp vraagt niet automatisch om een complex spel.
Vaak juist niet.
Als alleen de bedenker weet hoe het spel uitgelegd of begeleid moet worden, krijg je problemen zodra je wilt opschalen.
Een goed ontwerp werkt ook wanneer de maker niet naast de tafel staat.
Een serious game mag een serieus onderwerp hebben.
Maar spelers moeten nog steeds benieuwd zijn naar wat er gebeurt, keuzes willen maken en zin hebben om verder te spelen.
Anders had je misschien beter een werkblad kunnen maken.
In de praktijk lopen serious games vaak op dezelfde punten vast.
Tien leerdoelen. Vijf stakeholders. Een lijst onderwerpen die absoluut niet mogen ontbreken.
Los zijn het allemaal redelijke wensen.
Samen maken ze het spel vaak log, lang en moeilijk uit te leggen.
Als je eerst twintig minuten regels moet uitleggen, ben je al een flink deel van je tijd kwijt voordat iemand iets heeft gedaan.
Dat is vaak een teken dat het spel te veel probeert te regelen.
De bedenker kent alle uitzonderingen, weet wanneer hij moet ingrijpen en begrijpt waarom iedere kaart bestaat.
Geef hetzelfde spel aan een andere trainer en ineens blijkt hoeveel daarvan nooit in het spel zelf zat.
Een goed spel moet niet afhankelijk zijn van iemand die alle gaten onderweg dichtpraat.
Een nabespreking kan een spel veel waarde geven.
Maar een matige spelervaring wordt niet ineens een goede serious game omdat je er achteraf slimme vragen over stelt.
Wat spelers tijdens het spel doen en ervaren, moet zelf al bijdragen aan het doel.
Een professioneel vormgegeven spel voelt al snel als een eindproduct.
En juist daardoor wordt aanpassen moeilijker.
Die kaart weggooien waar een illustrator uren aan heeft gewerkt? Toch nog het hele bord veranderen?
Dat doet ineens pijn.
Daarom is een lelijk prototype vaak waardevoller dan een mooi prototype.
Papier knip je zonder schuldgevoel doormidden.
Begin vooral niet met:
“We willen een bordspel maken.”
Dan heb je namelijk al een oplossing gekozen voordat je goed weet wat het probleem is.
Begin liever met:
Wat moet er na het spelen anders zijn?
En daarna:
Wat moeten spelers daarvoor doen of ervaren?
Pas dan ga je bedenken hoe dat spel eruit moet zien.
Misschien heb je een groot bord nodig. Misschien zijn twintig kaarten genoeg. Misschien blijkt een rollenspel veel beter te werken.
En soms blijkt dat je überhaupt geen spel nodig hebt.
Heb je een eerste idee? Maak het dan zo snel mogelijk speelbaar.
Met papier. Post-its. Uitgeprinte kaartjes. Een pion uit Mens-erger-je-niet. Maakt niet uit.
Als je het maar kunt testen.
Speel het met echte mensen en kijk vooral waar het misgaat.
Snappen ze wat ze moeten doen?
Maken ze de keuzes die je verwachtte?
Is het ergens saai?
Moet jij voortdurend uitleggen wat de bedoeling is?
Daar leer je veel meer van dan nog drie weken nadenken over de perfecte spelregels.
Pas als het spel werkt, ga je het mooi maken.
Anders heb je straks vooral een heel professioneel vormgegeven probleem.
Je kunt prima zelf beginnen met een serious game.
Een eerste idee testen of een simpel prototype maken hoeft niet meteen met een bureau.
Maar als het spel echt iets belangrijks moet bereiken, is professionele hulp vaak verstandig.
In de praktijk wordt die hulp alleen vaak pas ingeschakeld als het ontwerp al is vastgelopen. Het spel is te groot geworden, de uitleg duurt te lang en niemand weet meer goed wat eruit kan.
Signalen dat het tijd is om hulp in te schakelen:
het spel wordt steeds ingewikkelder
het leerdoel raakt uit beeld
alleen de bedenker kan het goed begeleiden
stakeholders blijven dingen toevoegen
het werkt in een kleine test, maar niet op grotere schaal
Hoe belangrijker het doel en hoe groter de investering, hoe slimmer het is om eerder iemand met ervaring mee te laten kijken.
Dat is vaak goedkoper dan een bijna-af spel alsnog uit elkaar moeten trekken.
Niet per se in de klassieke betekenis van onderwijs. Een serious game kan ook worden ingezet voor gedragsverandering, samenwerking, strategie, bewustwording, communicatie of besluitvorming.
Ja. Een serious game hoeft niet digitaal te zijn. Bordspellen, kaartspellen, simulaties en andere fysieke spelvormen kunnen allemaal serious games zijn.
Ik vind van wel.
Niet ieder onderwerp hoeft hilarisch te worden, maar spelers moeten wel gemotiveerd zijn om mee te doen. Een vervelende spelervaring helpt het serieuze doel meestal ook niet.
Nee.
Sommige serious games zijn competitief, andere coöperatief. Er zijn ook spellen waarbij winnen nauwelijks relevant is en het vooral draait om de keuzes, gesprekken of inzichten die onderweg ontstaan.
De vorm moet passen bij het doel.
Dat verschilt enorm.
Een serious game kan tien minuten duren, maar ook een hele dag.
De betere vraag is:
Hoeveel tijd heb je nodig om de gewenste ervaring te creëren?
Langer is niet automatisch beter.
Een serious game is een spel met een doel naast vermaak.
Je gebruikt het bijvoorbeeld om mensen iets te laten oefenen, ervaren, begrijpen of bespreken. Dat kan digitaal, maar ook met kaarten, een spelbord, een simulatie of een fysieke werkvorm.
Een goede serious game stopt niet simpelweg kennis in een spel.
Hij maakt juist datgene wat mensen moeten leren of ervaren speelbaar.